cinefreak66
06-12-2002, 21:28
Με αφορμή το θέμα για το "Βlack Hawk Down" και τον ενθουσιασμό πολλών για το ότι καταγράφεται πραγματικό γεγονός, παραθέτω παρακάτω μια σειρά από ταινίες, που δείχνουν το άλλο πρόσωπο του πολιτικοποιημένου σινεμά, απαλλαγμένο από κορδελίτσες, φιόγκους (αναφέρομαι στα εφέ, στις "ηρωϊκές αυτοθυσίες", τους τόνους αίματος και την εμφανή ή αφανή αμερικανική προπαγάνδα),κλισέ και φτηνούς εντυπωσιασμούς..Ενάντια λοιπόν στην κουλτούρα του "οπτικοακουστικού εντυπωσιασμού" (που όμως και αυτός ομολογουμένως έχει τη θέση του), μια σειρά από ταινίες που έμειναν ή θα μείνουν στην ιστορία ως τροφή για πολιτικές συνειδήσεις και όχι μόνο.....
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ
Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ
Στις 9 Αυγούστου του 1971 η βρετανική κυβέρνηση επιβάλλει στην Ιρλανδία τη δυνατότητα φυλακισης πολιτικών κρατούμενων, χωρίς να κρίνεται απαραίτητη η απαγγελία κατηγοριών, κάτι που πυροδότησε μια σειρά έντονων αντιδράσεων και διαδηλώσεων. Σε μία από αυτές, στις 30 Ιανουαρίου του 1972 ο βρετανικός στρατός διέταξε πυρ εναντίον άοπλων διαδηλωτών στο Ντέρι της Ιρλανδίας, με συνέπεια το θάνατο δεκατριών από αυτούς και τον τραυματισμό πολλών περισσότερων. Σύμφωνα με απόφαση του, διορισμένου από τη Βρετανική κυβέρνηση, δικαστηρίου οι ένοχοι για τη δολοφονία εν ψυχρώ των Ιρλανδών πολιτών απαλλάχθηκαν από τις κατηγορίες, με το αιτιολογικό πως η πορεία είχε θεωρηθεί εκ των προτέρων ως παράνομη από την πολιτική ηγεσία της Βρετανίας. Τα γεγονότα έλαβαν χώρα τη Ματωμένη Κυριακή Τριάντα χρόνια αργότερα γίνονται το αντικείμενο έρευνας από τον ντοκιμαντερίστα Πολ Γκρίνγκρας, που σκηνοθετεί την ομώνυμη ταινία, βραβευμένη με τη Χρυσή ʼρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου. Η Ιστορική Μνήμη ίσως αποκαθίσταται. Η Αλήθεια ίσως συναρμολογείται εκ νέου. Ο χρόνος επιτρέπει την επανεξέταση και την αποκάλυψη.
Η υποκειμενική όμως επέμβαση της κάμερας με τη σαφή παρουσία του σκηνοθέτη-αφηγητή, έστω και μέσα στα πλαίσια του ντοκιμαντέρ,αφήνει πάντα υπόνοιες για την ανθρώπινη αδυναμία να κατακτήσει την αντικειμενικότητα. Ο κινηματογράφος στο σύνολό του δεν καταγράφει απλά τα γεγονότα, τα κρίνει και τα ερμηνεύει. Χρησιμοποιείται ως ιδεολογικό όργανο αμφισβήτησης, αντίστασης και προπαγάνδας. Είναι το πολιτικό μέσο που θα αναδείξει ιδεολογίες και θα εξυπηρετήσει ιδανικά.
Συνήθως τάσσεται υπέρ των αδυνάτων. Ως κάθε γνήσια μορφή τέχνης είναι ευαίσθητος απέναντι στην κοινωνική αδικία. Εξυμνεί τους μαχητές. Υποδεικνύει ως πρότυπα τους αγωνιστές. Συχνά αποτελεί φορέα αντιεξουσιαστικών μηνυμάτων, ωθώντας στη διαρκή κριτική της αυθαιρεσίας της ηγεσίας, καθώς προβάλλει την καταπίεση που ασκεί μέσω εγκλημάτων που φροντίζει είτε να καλύψει είτε να νομιμοποιήσει.
Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΕΜΠΝΕΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Το σάπιο κρέας που κρεμόταν στο κατάστρωμα, τροφή σκουληκιών που έρπονταν τυφλά πάνω στις ίνες του ήταν απλά η αφορμή. Η αιτία βρισκόταν στη διαφθορά της ρωσικής αυτοκρατορίας που είχε καταδικάσει τις κατώτερες κοινωνικά τάξεις στην εξαθλίωση. Όταν ο Σέργκει ʼιζενστάιν σκηνοθέτησε Θωρηκτό Ποτέμκιν παρομοίωσε τον εξεγερμένο λαό με λιοντάρι που βρυχάται μετά από μια μακρά περίοδο ύπνου. Η αντίσταση μπορεί να πνίγηκε στο αίμα, όμως μέσα από τα πλάνα του Αιζενστάιν βρήκε την ηθική δικαίωσή της.
Ο Στάνλει Κιούμπρικ εμπνεύστηκε από την ιστορία ενός σκλάβου που διεκδίκησε την ελευθερία του, οργανώνοντας στρατό 70.000 ανθρώπων με το ίδιο όραμα. Και αν ο Σπάρτακος ηττήθηκε εν τέλει κατά κράτος από τις Ρωμαικές δυνάμεις, δε νομίζω να υπάρχει θεατής που να έμεινε ασυγκίνητος από την ευγένεια του αγώνα του.
Ο Σπάικ Λι κινεί την κάμερά του λατρευτικά στο πρόσωπο του μαύρου ηγέτη Μalcolm X που, οργισμένος από τη ρατσιστική καταπίεση που υφίσταται η φυλή του, προτρέπει τους συντρόφους του να παλέψουν για την αξιοπρέπεια και την ελευθερία τους.
Σύμφωνα με τη σκηνοθετική άποψη του Μελ Γκίμπσον στο Braveheart το ήθος χαρακτηρίζει τη φυσιογνωμία του Γουίλιαμ Γουάλας, του σκοτσέζου επαναστάτη που ηγήθηκε της εξέγερσης ενάντια στην τυρρανική αγγλική κυριαρχία.
Ακολουθώντας τα αναρχικά πρότυπα οργάνωσης της κοινωνίας άνθρωποι από όλον τον κόσμο, διαποτισμένοι από τα ιδανικά της δικαιοσύνης και της ελευθερίας, αρνούνται τη σταλινική νοοτροπία και πολεμούν τη δικτατορία του Φράνκο. Ο Κεν Λόουτς σκηνοθετεί τη Γη και Ελευθερία
Το φασιστικό παρακράτος τολμάει να αψηφήσει και ο Γρηγόρης Λαμπράκης και δολοφονείται. Ο Βασίλης Βασιλικός γράφει το βιβλίο και ο Κώστας Γαβράς σκηνοθετεί το Ζ .
Στην εποχή τους οι άνθρωποι ή οι ομάδες που πολέμησαν για την αποκατάσταση των δικαιωμάτων της επιβίωσης, της ελευθερίας και της κοινωνικής ισότητας θεωρήθηκαν ως τρομοκράτες ή στην καλύτερη περίπτωση ως κακοποιά στοιχεία. Όμως δε γεννήθηκαν από το πουθενά. Υπήρξαν ως αντίδραση στη δράση της εξουσίας. Λειτούργησαν ως απάντηση στην απροκάλυπτη βιαιότητα που οι εκάστοτε κυβερνήσεις ασκούσαν. Η τρομοκρατία των παρανόμων είναι το αντίδοτο στη νομιμοποιημένη τρομοκρατία της εξουσίας. Ο κινηματογράφος αφήνει να διαφανεί αυτό ακόμα και όταν η έμπνευσή του δεν πρόερχεται από πραγματικά γεγονότα, αλλά εν τέλει αντικατοπτρίζει τις πραγματικές κοινωνικές δομές.
ΕΙΝΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ;
Ο Φριτζ Λανγκ μπορεί να τοποθετούσε τη δράση στην ταινία του Μetropolis στο απώτερο μέλλον αλλά διασπούσε την κοινωνία σε δυο μεγάλες κατηγορίες με τις οποίες οι θεατές άνετα μπορούν να ταυτιστούν. Η εξέγερση των ¨εργατών¨ ενάντια στους ¨διανοούμενους¨ δε μπορούσε παρά να συμφωνήσει με το αίσθημα μας περί δικαίου.
Βασισμένη στο βιβλίο του Τζορτζ Όργουελ η βρετανική ταινία κινουμένων σχεδίων του 1952 H Φάρμα Των Ζώων μπορεί να έχει ως ήρωές της ως ζώα, λειτουργεί όμως εντελώς κατατοπιστικά σε ότιδήποτε αφορά τις κοινωνικές ζυμώσεις που οδηγούν τελικά στην επανάσταση για την αναζήτηση του δίκιου. Το ότι όλα τα ζώα είναι ίσα, απλά κάποια πιο ίσα από τα άλλα δεν μπορεί να μην έχει συνέπειες μακροπρόσθεσμα.
Στη σημερινή κοινωνία έχουν θεωρητικά επιτευχθεί οι ισορροπίες, οι μεγάλες ανισότητες έχουν εξαλειθφεί και η οντότητα του ανθρώπου γίνεται σεβαστή. Έτσι τουλάχιστον υποστηρίζουν οι ¨πολιτισμένες¨ κυβερνήσεις. Η κυριαρχία του κεφαλαίου όμως και η εδραίωση της παγκοσμιοποίησης, που διευκολύνει τη διακίνησή του, διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις και γίνονται πηγή πολιτικής και κοινωνικής ανισότητας, κάτι που μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει στην εξέγερση των αδύναμων ενάντια στους ισχυρούς. Η Ιστορία κάνει κυκλους. Οι τρομοκρατικές ενέργειες στο Fight Club που στοχεύουν στην καρδιά του καπιταλισμού είναι ακόμα η αρχή. Προς το παρόν βρισκόμαστε ακόμα στο ληθαργικό κόσμο της διανοητικής μακαριότητας των ηλιθίων, μέχρι να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια και να προχωρήσουμε σε αντίσταση. Βλέπετε, δεν έχουμε μόνο παρακολουθήσει το Matrix το ζούμε καθημερινά.
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ
Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ
Στις 9 Αυγούστου του 1971 η βρετανική κυβέρνηση επιβάλλει στην Ιρλανδία τη δυνατότητα φυλακισης πολιτικών κρατούμενων, χωρίς να κρίνεται απαραίτητη η απαγγελία κατηγοριών, κάτι που πυροδότησε μια σειρά έντονων αντιδράσεων και διαδηλώσεων. Σε μία από αυτές, στις 30 Ιανουαρίου του 1972 ο βρετανικός στρατός διέταξε πυρ εναντίον άοπλων διαδηλωτών στο Ντέρι της Ιρλανδίας, με συνέπεια το θάνατο δεκατριών από αυτούς και τον τραυματισμό πολλών περισσότερων. Σύμφωνα με απόφαση του, διορισμένου από τη Βρετανική κυβέρνηση, δικαστηρίου οι ένοχοι για τη δολοφονία εν ψυχρώ των Ιρλανδών πολιτών απαλλάχθηκαν από τις κατηγορίες, με το αιτιολογικό πως η πορεία είχε θεωρηθεί εκ των προτέρων ως παράνομη από την πολιτική ηγεσία της Βρετανίας. Τα γεγονότα έλαβαν χώρα τη Ματωμένη Κυριακή Τριάντα χρόνια αργότερα γίνονται το αντικείμενο έρευνας από τον ντοκιμαντερίστα Πολ Γκρίνγκρας, που σκηνοθετεί την ομώνυμη ταινία, βραβευμένη με τη Χρυσή ʼρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου. Η Ιστορική Μνήμη ίσως αποκαθίσταται. Η Αλήθεια ίσως συναρμολογείται εκ νέου. Ο χρόνος επιτρέπει την επανεξέταση και την αποκάλυψη.
Η υποκειμενική όμως επέμβαση της κάμερας με τη σαφή παρουσία του σκηνοθέτη-αφηγητή, έστω και μέσα στα πλαίσια του ντοκιμαντέρ,αφήνει πάντα υπόνοιες για την ανθρώπινη αδυναμία να κατακτήσει την αντικειμενικότητα. Ο κινηματογράφος στο σύνολό του δεν καταγράφει απλά τα γεγονότα, τα κρίνει και τα ερμηνεύει. Χρησιμοποιείται ως ιδεολογικό όργανο αμφισβήτησης, αντίστασης και προπαγάνδας. Είναι το πολιτικό μέσο που θα αναδείξει ιδεολογίες και θα εξυπηρετήσει ιδανικά.
Συνήθως τάσσεται υπέρ των αδυνάτων. Ως κάθε γνήσια μορφή τέχνης είναι ευαίσθητος απέναντι στην κοινωνική αδικία. Εξυμνεί τους μαχητές. Υποδεικνύει ως πρότυπα τους αγωνιστές. Συχνά αποτελεί φορέα αντιεξουσιαστικών μηνυμάτων, ωθώντας στη διαρκή κριτική της αυθαιρεσίας της ηγεσίας, καθώς προβάλλει την καταπίεση που ασκεί μέσω εγκλημάτων που φροντίζει είτε να καλύψει είτε να νομιμοποιήσει.
Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΕΜΠΝΕΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Το σάπιο κρέας που κρεμόταν στο κατάστρωμα, τροφή σκουληκιών που έρπονταν τυφλά πάνω στις ίνες του ήταν απλά η αφορμή. Η αιτία βρισκόταν στη διαφθορά της ρωσικής αυτοκρατορίας που είχε καταδικάσει τις κατώτερες κοινωνικά τάξεις στην εξαθλίωση. Όταν ο Σέργκει ʼιζενστάιν σκηνοθέτησε Θωρηκτό Ποτέμκιν παρομοίωσε τον εξεγερμένο λαό με λιοντάρι που βρυχάται μετά από μια μακρά περίοδο ύπνου. Η αντίσταση μπορεί να πνίγηκε στο αίμα, όμως μέσα από τα πλάνα του Αιζενστάιν βρήκε την ηθική δικαίωσή της.
Ο Στάνλει Κιούμπρικ εμπνεύστηκε από την ιστορία ενός σκλάβου που διεκδίκησε την ελευθερία του, οργανώνοντας στρατό 70.000 ανθρώπων με το ίδιο όραμα. Και αν ο Σπάρτακος ηττήθηκε εν τέλει κατά κράτος από τις Ρωμαικές δυνάμεις, δε νομίζω να υπάρχει θεατής που να έμεινε ασυγκίνητος από την ευγένεια του αγώνα του.
Ο Σπάικ Λι κινεί την κάμερά του λατρευτικά στο πρόσωπο του μαύρου ηγέτη Μalcolm X που, οργισμένος από τη ρατσιστική καταπίεση που υφίσταται η φυλή του, προτρέπει τους συντρόφους του να παλέψουν για την αξιοπρέπεια και την ελευθερία τους.
Σύμφωνα με τη σκηνοθετική άποψη του Μελ Γκίμπσον στο Braveheart το ήθος χαρακτηρίζει τη φυσιογνωμία του Γουίλιαμ Γουάλας, του σκοτσέζου επαναστάτη που ηγήθηκε της εξέγερσης ενάντια στην τυρρανική αγγλική κυριαρχία.
Ακολουθώντας τα αναρχικά πρότυπα οργάνωσης της κοινωνίας άνθρωποι από όλον τον κόσμο, διαποτισμένοι από τα ιδανικά της δικαιοσύνης και της ελευθερίας, αρνούνται τη σταλινική νοοτροπία και πολεμούν τη δικτατορία του Φράνκο. Ο Κεν Λόουτς σκηνοθετεί τη Γη και Ελευθερία
Το φασιστικό παρακράτος τολμάει να αψηφήσει και ο Γρηγόρης Λαμπράκης και δολοφονείται. Ο Βασίλης Βασιλικός γράφει το βιβλίο και ο Κώστας Γαβράς σκηνοθετεί το Ζ .
Στην εποχή τους οι άνθρωποι ή οι ομάδες που πολέμησαν για την αποκατάσταση των δικαιωμάτων της επιβίωσης, της ελευθερίας και της κοινωνικής ισότητας θεωρήθηκαν ως τρομοκράτες ή στην καλύτερη περίπτωση ως κακοποιά στοιχεία. Όμως δε γεννήθηκαν από το πουθενά. Υπήρξαν ως αντίδραση στη δράση της εξουσίας. Λειτούργησαν ως απάντηση στην απροκάλυπτη βιαιότητα που οι εκάστοτε κυβερνήσεις ασκούσαν. Η τρομοκρατία των παρανόμων είναι το αντίδοτο στη νομιμοποιημένη τρομοκρατία της εξουσίας. Ο κινηματογράφος αφήνει να διαφανεί αυτό ακόμα και όταν η έμπνευσή του δεν πρόερχεται από πραγματικά γεγονότα, αλλά εν τέλει αντικατοπτρίζει τις πραγματικές κοινωνικές δομές.
ΕΙΝΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ;
Ο Φριτζ Λανγκ μπορεί να τοποθετούσε τη δράση στην ταινία του Μetropolis στο απώτερο μέλλον αλλά διασπούσε την κοινωνία σε δυο μεγάλες κατηγορίες με τις οποίες οι θεατές άνετα μπορούν να ταυτιστούν. Η εξέγερση των ¨εργατών¨ ενάντια στους ¨διανοούμενους¨ δε μπορούσε παρά να συμφωνήσει με το αίσθημα μας περί δικαίου.
Βασισμένη στο βιβλίο του Τζορτζ Όργουελ η βρετανική ταινία κινουμένων σχεδίων του 1952 H Φάρμα Των Ζώων μπορεί να έχει ως ήρωές της ως ζώα, λειτουργεί όμως εντελώς κατατοπιστικά σε ότιδήποτε αφορά τις κοινωνικές ζυμώσεις που οδηγούν τελικά στην επανάσταση για την αναζήτηση του δίκιου. Το ότι όλα τα ζώα είναι ίσα, απλά κάποια πιο ίσα από τα άλλα δεν μπορεί να μην έχει συνέπειες μακροπρόσθεσμα.
Στη σημερινή κοινωνία έχουν θεωρητικά επιτευχθεί οι ισορροπίες, οι μεγάλες ανισότητες έχουν εξαλειθφεί και η οντότητα του ανθρώπου γίνεται σεβαστή. Έτσι τουλάχιστον υποστηρίζουν οι ¨πολιτισμένες¨ κυβερνήσεις. Η κυριαρχία του κεφαλαίου όμως και η εδραίωση της παγκοσμιοποίησης, που διευκολύνει τη διακίνησή του, διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις και γίνονται πηγή πολιτικής και κοινωνικής ανισότητας, κάτι που μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει στην εξέγερση των αδύναμων ενάντια στους ισχυρούς. Η Ιστορία κάνει κυκλους. Οι τρομοκρατικές ενέργειες στο Fight Club που στοχεύουν στην καρδιά του καπιταλισμού είναι ακόμα η αρχή. Προς το παρόν βρισκόμαστε ακόμα στο ληθαργικό κόσμο της διανοητικής μακαριότητας των ηλιθίων, μέχρι να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε την αλήθεια και να προχωρήσουμε σε αντίσταση. Βλέπετε, δεν έχουμε μόνο παρακολουθήσει το Matrix το ζούμε καθημερινά.